Hans Stam over het waterproject van Paul Akkerman
“Het verhaal begint eind jaren tachtig”, vertelt Hans Stam – penningmeester van stichting Vrienden Holten-Bedanda. “Paul Akkerman werkte als ontwikkelingswerker aan een opleidingscentrum in Guinee-Bissau en zag van dichtbij hoe de mensen in de moeilijk bereikbare streek rond Bedanda leefden: in omstandigheden die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen. Veel voorzieningen ontbraken, gezinnen leven van zelf verbouwde rijst, vis, noten en soms een klein groentetuintje. Ook ontbrak het aan schoon drinkwater.”
De kracht van lokaal bouwen voor schoon drinkwater
“Paul zag het aan en wilde graag helpen. Zijn vriend Bicosse Ndafa, gaf aan dat de nood het hoogst was rond de watervoorziening. Schoon drinkwater was schaars. Wat volgde is bij velen van ons bekend. Om vrouwen, boerinnen en kinderen verlichting te bieden, startte hij – gesteund door zijn vrouw Cathrien – het project De Gevulde Waterkruik vanuit Stichting Vrienden Holten-Bedanda.”
“Met eenvoudige, lokaal te bouwen Calabash Cisterns bood hij zo een oplossing voor een probleem dat in grote delen van de wereld nijpend is. Begin dit jaar overleed Paul, maar ik wil Paul één keer in het zonnetje zetten. Want als iemand het verdient, is hij het: zijn nalatenschap is van onschatbare waarde.”
Het verhaal gaat verder onder de foto.
Ook in Holten staat een cisterne: in de Dorpstuin. Aangesloten op het platte dak, zorgt hij voor water in de moestuin. Hans ziet dat er nog water in zit.
Schoon drinkwater
“Bestuursleden van de stichting hebben meermaals mogen zien wat een tekort aan water betekent voor de bevolking in Afrika. Schoon drinkwater is op het platteland echt een immens probleem. Het gebrek eraan maakt mensen kwetsbaar: slechte hygiëne, cholera, diarree – iedereen kan zich er iets bij voorstellen. Vrouwen moeten kilometers lopen naar een put, bron of rivier, vaak met zware jerrycans op het hoofd of de rug. Door uitputting wordt dat steeds zwaarder en gevaarlijker. Vanaf de eilanden komen ze zelfs met kano’s drinkwater halen op het vasteland.”
Vrouwen krijgen tijd en vrijheid
“Zo ontstond het project De Gevulde Waterkruik. Paul wisselde kennis uit en ontwikkelde samen met lokale metselaars een waterreservoir dat mensen zelf konden bouwen: eenvoudig, stevig en betaalbaar: ongeveer 280 euro. Een constructie van cement, kippengaas en ijzerdraad met een inhoud van 5.000, 10.000 of zelfs meer liters veilig en schoon drinkwater. Ruim voldoende om een gemiddeld gezin door het droge seizoen te helpen. In de loop der tijd schreef hij diverse boeken en handleidingen. In het Nederlands, maar hij schreef ook in de eigen Creoolse taal Balanta, die hij goed beheerste. Met de komst van de Calabash verbeterde de gezondheid en vrouwen en meisjes hoefden niet langer uren te lopen voor water. Vrouwen kregen meer tijd voor werk en onderwijs. En er was werkgelegenheid voor de metselaars.”
Cisterne
“De formule leidde tot verdere groei. Lokale bewoners werden opgeleid tot metselaar of coördinatoren die daar het bouwproject managen. De kennis over bouw en onderhoud gaven ze dan door aan naburige dorpen. Door ervaring en experimenteren ontstond gaandeweg een steeds betere versie van de Calabash Cisterne: in de vorm van een Afrikaanse kalebas. De ronde vorm zorgt voor een gelijkmatige drukverdeling en maakt de tank sterk en duurzaam. Tijdens het natte seizoen wordt hij gevuld met regenwater; een doek filtert vuil en een deksel houdt ongedierte buiten. En mocht er toch iets in komen, dan zakt dat naar de bodem en sterven de bacteriën af. Binnen in de cisterne is het donker en koel, waardoor het water lang goed blijft. Met een kraantje tap je het af. De mensen daar zijn zó zuinig met water: een klein straaltje om handen te wassen, een litermaat om te douchen. En wat overblijft, wordt nog doorgegeven aan een ander!”
De hele wereld over
“Het succes bleef niet onopgemerkt. De Calabash Cisterne verspreidde zich al snel door Guinee-Bissau en in plattelandsgebieden van verscheidene andere Afrikaanse landen tot aan Madagaskar toe. Maar ook ver daarbuiten zette Paul Akkerman als het ware voet aan de grond met zijn waterproject. In landen als Panama, Mexico en Sri Lanka werden mensen getraind om zo bij te dragen aan de lokale werkgelegenheid en economische ontwikkeling.”
Zelfstandigheid en eigenaarschap
“Altijd weer gedreven door één missie: dat de mensen er in het vervolg zelfstandig verder mee konden. Inmiddels zijn er ruim 10.000 cisternen gebouwd in afgelegen dorpen, maar ook bij ziekenhuizen, apotheken, scholen, kerken en markten. Soms krijgt een cisterne een andere functie. Deze wordt dan geplaatst op palen, één of twee zonnecellen er op en dan het daarmee opgepompte water gebruiken voor irrigatie van hun groentetuin.”
Het verhaal gaat verder onder de foto.
Een fusie voor duurzame toekomst
“Hoe de toekomst eruit ziet? Paul werd in Afrika door velen op handen gedragen. Als gevolg van zijn overlijden en de gevorderde leeftijd van de overige bestuursleden, ontstond de behoefte om na te denken over de toekomst van onze projecten. Al langere tijd is er samenwerking met andere waterstichtingen. Deze ontwikkeling heeft geleid tot het voornemen om te fuseren tot één nieuwe stichting: De Gevulde Waterkruik. Daarmee keert de vertrouwde naam terug, maar met een nieuwe voorzitter en een volledig vernieuwd bestuur. Het huidige bestuur zal daarmee worden opgeheven. Dit jaar, 2026, is een overgangsjaar. Er staat nog één gezamenlijke reis naar Afrika gepland, bedoeld om het werk ter plaatse af te ronden en afscheid te nemen van de betrokken gemeenschappen. Daarmee wordt een periode afgesloten en ruimte gemaakt voor een nieuwe fase in het waterproject.”
Bron: Holtens Kerknieuws (2026)
Meer weten?
Heb je vragen? Of wil je een bijdrage doen? Neem gerust contact op!
